Filmrecensie 12 oktober 2024.
“Het leven moet me niet en ik moet het leven niet”. Dat zegt Rick aan de vooravond van zijn euthanasie. Een waar gebeurd verhaal over een 42-jarige psychiatrische patiënt, die na twintig jaar, met een hoofd dat maar blijft malen, eindelijk toestemming heeft gekregen voor een milde dood. Filmmaakster Laura Hermanides kwam zijn verhaal in 2013 op het spoor en maakte er, samen met de familie van Rick, die in werkelijkheid René heette, een intieme en realistische speelfilm over.
“Witte flits”, de openingsfilm van het Nederlands Filmfestival in september, oogt als een gedramatiseerd ooggetuigenverslag van het levenseinde van een wanhopige patiënt. Een man die vanaf zijn 22ste tot zijn 42ste zo’n beetje elke pil en behandeling geprobeerd heeft, maar niets heeft hem kunnen bevrijden van de knellende band om zijn hoofd, waardoor het lijkt of zijn schedel barst, zoals hij het zelf formuleert op zijn afscheidsbijeenkomst.
Hij steekt de draak met de lijst van stoornissen en de DSM-labels die de afgelopen jaren op hem zijn geplakt: van identiteitsstoornissen en andere psychische aandoeningen tot uiteindelijk de “persoonlijkheidsstoornis”, die na de opeenhoping van diagnoses, de trigger was om te spreken van “ondraaglijk psychisch lijden”, wat de weg openende naar euthanasie. Een proces dat vele maanden in beslag nam voor er werd geconcludeerd dat er geen reëel behandelperspectief meer was.
Scenarts
De film begint zo’n zes weken voor de euthanasie zal plaats vinden. Voor een geagiteerde Rick duurt het allemaal veel te lang. ‘Liever vandaag dan morgen”, is zijn houding, maar zijn behandelend psychiater maakt duidelijk dat er, na het lange voortraject, toch nog een second opinion nodig is van een scenarts. Die lijkt nog even roet in het eten te gooien door te veronderstellen dat er toch ook sprake is van “autisme” en er misschien nog verbetering mogelijk is met een ECT-behandeling.
Maar Rick is voor zijn gevoel allang uitbehandeld. Hij wil alleen nog maar “rust”, eeuwige rust. Ook zijn berustende, liefdevolle en begrijpende ouders hebben zich al bij de feiten neergelegd en geaccepteerd dat hun zoon niet verder wil leven. En dan liever via euthanasie, dan een poging tot zelfdoding, zoals toen hij de buurt op stelten zetten door op de bovenste verdieping van zijn flat op de rand van het balkon te gaan zitten. Maar in de praktijk wil Rick er zelf geen einde aan maken, dat wil hij anderen niet aandoen.
Het bijzondere van de film is dat Laura Hermanides, die eerder een korte docu maakte over de depressie van haar moeder (“MomMy”), het scenario samen ontwikkelde met de moeder van René, de man die model stond voor de rol van Rick, op basis van aantekeningen die gemaakt waren door Rene’s vader. Ook voor de opnamen zelf bleef ze dicht bij de werkelijkheid en filmde in het huis en in de omgeving van de Sloterplas in Osdorp, waar René gewoond heeft. Sanne den Hartogh, de acteur die Rick speelt, loopt zelfs rond in het echte voetbalshirt van René, die op het voetbalveld de bijnaam “witte flits” had.
Opel Kadett
Maar de “witte flits” is evenzeer de oude, krakkemikkige, witte Opel Kadett van de familie, de ‘volgauto’ voor de uitvaart, die voor de nodige humor zorgt in de film. Ook Rick zelf, en anders wel zijn vader, zorgen er met wat grappen voor dat de film geen melodrama wordt en in de eindfase zelfs wat klinisch overkomt. Een nogal kaal hospicehuis, waar vrij mechanisch de euthanasie wordt uitgevoerd, nadat de psychiater eerst nog eens keurig heeft uitgelegd hoe het allemaal in zijn werk gaat.
Rick wil ook geen treurig einde. “Lachen moeten jullie”, zo houdt hij zijn familieleden rond het bed voor, om vervolgens in het open raam nog even een sigaretje te roken en dan definitief te stoppen met roken, zoals-ie zelf concludeert. Een rustig einde na een heftig en pijnlijk leven, waarbij de berusting overheerst. Bij Rick, maar ook bij zijn ouders, broer en zus.
“Sorry van al die keren dat ik zo gek deed” en dan slaapt hij rustig in.
Witte Flits. Laura Hermanides, NL, 2024, 89 min. Prem. 26-9-2024, openingsfilm Nederlands Film Festival. Daarna te zien in de filmhuizen.