Filmrecensie 18 september 2026. Ongelukkig zijn in een gelukkige omgeving. Verliefd zijn en toch dood willen. Doodsdrift die sterker is dan de liefdesdrift. Dat kan je gebeuren als de bedrading in je hoofd af en toe hapert. Al meer dan dertig jaar vecht filmmaker Jeroen Kooijmans tegen de demonen in zijn hoofd. Succesvol kunstenaar, getrouwd met de liefde van zijn leven, drie kinderen en toch niet gelukkig. Hij maakte er een indrukwekkende film over: love-22-Love.
Kooijmans valt meteen met de deur in huis. Het is 2002 en hij is net opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis in New York en filmt zichzelf in close-up. Doodsgedachten spelen door zijn hoofd en hij smeekt om hulp. Het is het meest dramatische en zwartste moment uit een film die 33 jaar omvat. Een film die barst van de dynamiek en de levendigheid, vol vrolijke, kunstzinnige en levendige home-movies en reisfilmpjes, die horen bij het leven van twee actieve kunstenaars, die samen de wereld over reizen voor de kunst.
Passie
Beeldend kunstenaar Jeroen Kooijmans en fotografe Elspeth Diederix leerden elkaar in 1992 kennen op de Rietveld Academie, waar ze niet alleen in de greep raakten van de kunst maar ook van elkaar. Een periode waarin ze gepassioneerd in de weer zijn met kunst, met zichzelf en met elkaar, zoals blijkt uit de talrijke foto’s en filmpjes die ze van elkaar maken. Een artistieke idylle, waarvan de schijn bedriegt door de depressieve gedachten van Jeroen, waarover hij (nog) niet tegenover anderen durft te praten.
Dat doet hij in de film wel. Via een ‘inner voice’ vertelt hij over zijn intiemste gedachten. En een tweede manier die hij gebruikt om zijn gedachtewereld weer te geven, zijn de brieven die hij schrijft aan zijn alter ego (van Jeroen, aan Jeroenx), die soms klinken als een cri de coeur en een kreet om hulp aan zijn andere ik. Zo schrijft hij in een eerste brief dat hij zó verliefd is op Elspeth, dat hij er onzeker van wordt, bang voor afhankelijkheid. Het schilderen gaat hem steeds slechter af. Het spookt in zijn hoofd en hij voelt zichzelf gek worden.
Hij maakt het uit met Elspeth om zich volledig op de kunst te richten. Wat volgt is een maalstroom aan beelden waarin hij actief en dynamisch bezig is met allerlei kunstprojecten, terwijl we hem off-screen horen filosoferen over zijn gedachten en gevoelens Daarbij deinst hij er niet voor terug om zijn hele ziel en zaligheid bloot te leggen en durft zichzelf ook te laten zien op de meest pijnlijke momenten, zoals tijdens zijn psychose in New York, waarin hij in al zijn misère toch de camera pakt om ook dit moment vast te leggen.
Prijzen
Op dat moment is Elspeth alweer een tijdje bij hem terug en hebben ze samen de wereld veroverd, In India maakt Jeroen een kunstproject waarvoor hij in 1998 de NPS cultuurprijs krijgt, en Elspeth wordt later genomineerd voor de Prix de Rome, eveneens voor een fotoproject in India. In New York wonen ze een tijdje op kijkafstand van de Twin Towers, en zien daar op 11 september 2001 twee vliegtuigen de torens binnenvliegen. Maar – en dat is wel opmerkelijk – Kooijmans beperkt zich hier tot slechts één shot, van Elspeth die op TV naar de twee brandende torens kijkt. Het lijkt erop dat de psychose waar hij in 2002 in terechtkomt in New York meer impact heeft gehad dan “9/11”.
In de brieven aan zijn alter ego schrijft hij over het gevecht met zichzelf. De “gekte” die hij voelt en die hem steeds meer in de greep krijgt. “Het spookt in mijn hoofd. Ik voel mezelf doodgaan.” Hij krijgt last van paranoïde gedachten. “Ze willen me doodmaken, of ze willen dat ik dat zelf doe. Ik verlies de controle. Mijn gedachten zijn niet meer van mij. Ik krijg gestoorde opdrachten.” Hij wordt uiteindelijk opgenomen, maar over de opname zelf en de behandeling komen we verder niets te weten. De focus ligt volledig op de belevingswereld van Kooijmans zelf.
Catch-22
In de selfiefilms en de brieven weet Kooijmans zijn gedachten en gevoelens goed weer te geven. Het is een artistieke egotrip, op zoek naar zijn innerlijke wezen en de demonen die daar huizen en hem dwars zitten. Hij heeft het gevoel vast te zitten in een vicieuze cirkel, we zien hem in een scène ook eindeloos rondjes lopen op het strand. Een “Catch-22”, een onoplosbare situatie, zoals beschreven in het gelijknamige boek van Joseph Heller en waar de titel van de film Love-22-Love denk ik aan refereert. De draaikolk van de depressie die je steeds weer uit het normale leven vandaan trekt.
Op een gegeven moment komt Kooijmans op het idee om te proberen een psychose in beelden te vangen, hoewel een psychiater vindt dat hij daarvan weg moet blijven. Maar hij wil toch proberen zijn demonen verbeelden en maakt daar vervolgens zijn nieuwste kunstwerk van. Het levert een ‘blauwdruk’ op van een duistere demonische wereld vol schimmen die op de vlucht lijken, mensen die op elkaar jagen, mensen in leemkuilen in de grond of rennend door een donker bos, groepjes in en onder water, waarbij Kooijmans zijn creatieve en cinematografische talenten volledig uitspeelt. Hij creëert zijn eigen ‘zombiefilm’ in blauwe sfeerbeelden in een Kieferiaans verdord landschap. De nachtmerrie van de psychose, gefilmd door Jeroen Kooijmans.
Liefdesfilm
Tegenover deze duistere, deprimerende sequentie in de film, vat hij vervolgens het plan op om Love-22-Love te besluiten met lichtvoetig einde. Een korte liefdesfilm voor Elspeth, die in de afgelopen dertig jaar zoveel geduld met hem heeft gehad en die hem vaak uit diepe dalen heeft gehaald. Uit zijn omvangrijke audiovisuele archief plukt hij, uit ruim drieduizend uur beeldmateriaal, de meest vertederende en liefdevolle beelden van Elspeth en hun drie kinderen voor zijn gefilmde liefdesbrief.
Af en toe komt de duisternis nog wel even voorbij als hij zich met zijn ‘inner voice’ afvraagt hoe hij zijn kinderen moet vertellen over zijn demonen, of dat hij soms de hele dag denkt aan doodgaan. “Maar als ik dat aan iemand vertel gaan meteen de alarmbellen af.” Dus besluit hij zijn film vrolijk af te ronden met een ‘huwelijksceremonie’. Heel romantisch, in een pastoraal landschap, onder een mooie boom met hun oudste dochter als ‘ambtenaar van de burgerlijke stand’. Maar tegelijk schaamt hij zich voor deze sleutelscène van zijn liefdesfilm, “want ik schaam me dat ik met zoveel liefde om me heen toch niet gelukkig ben.”
Love-22-Love. Jeroen Kooijmans, Nederland, 2025, 84 min. Documentaire. Première op IDFA 2025. Te zien in de filmhuizen vanaf 10-9-2026 en op Picl.nl.